Opieka farmaceutyczna już z definicji brzmi jak nie lada wyzwanie. Jeśli zaś dotyczy pacjenta w wieku podeszłym, sprawa staje się jeszcze bardziej skomplikowana. Wynika to z mnogości problemów lekowych potencjalnie towarzyszących farmakoterapii w tej grupie wiekowej, jak i samej specyfiki pacjenta geriatrycznego. Rolą farmaceuty jest nie tylko trafne zidentyfikowanie tych problemów, lecz także ich skuteczne rozwiązywanie poprzez doradztwo oraz przeciwdziałanie kolejnym takim niepożądanym zjawiskom w przyszłości.

Pacjent starszy to taki, który skończył 65 lat. To grupa blisko 14 ludności w Polsce, zaś w samej subpopulacji ludzi starszych 18% to osoby w wieku co najmniej 80 lat. Mnogość chorób seniorów prowadzi do wielolekowości. Definiuje się ją jako przyjmowanie co najmniej pięciu leków i dotyczy ona co drugiego pacjenta. Silna wielolekowość to stałe zażywanie co najmniej dziesięciu leków, z czym spotykamy się częściej niż u co dziesiątego klienta apteki. Dużym problemem jest też nadmierna, niepotrzebna i nieuzasadniona wielolekowość, zwana polipragmazją oraz tzw. samoleczenie (przyjmowanie leków bez nadzoru lekarza lub farmaceuty). Ryzyko działań niepożądanych przy stosowaniu tylko pięciu
leków wynosi
50%. Ogromnie istotny jest też właściwy dla tej grupy wiekowej utrudniony kontakt słowny, pogorszenie koncentracji i pamięci, nieprawidłowe rozumienie schematu terapii, samowolne zwiększanie dawek itd. Pacjenci geriatryczni wpadają w spiralę chorób i terapii, a więc swoiste błędne koło. Ważna jest świadomość wagi problemów i utrudnień, z jakimi farmaceuta spotyka się w przypadku tej licznej grupy pacjentów. Najważniejsze są jednak „żywe przykłady” problemów lekowych z praktyki za pierwszym stołem. Nie sposób omówić wszystkich, stąd wybrałam te dotyczące najczęstszych senioralnych schorzeń. W grupie osób starszych, właśnie z uwagi na wiek, kluczowe jest pojęcie korzyści i ryzyka podjętych terapii. Lista Beersa to najstarsze, cyklicznie (od 1991 r.) wznawiane opracowanie, służące lekarzom do różnicowania leków przynoszących więcej ryzyka (z hospitalizacją i zgonem włącznie) niż korzyści (tzw. PIM – Potentially Inappropriate Medication, czyli leki potencjalnie niewłaściwe dla osób starszych) z tymi lekami, które stanowią lepszą alternatywę. Listy PIM-ów mogą mieć większe znaczenie dla lekarzy ordynujących terapię, ale to jednak farmaceuta często jest osobą, do której pacjent zgłasza się po raz pierwszy ze swoimi dolegliwościami i oczekuje pewnego „pokierowania” lub wskazania interakcji w ramach przeglądu lekowego. Nieco praktyczniejszym w zakresie kryteriów klinicznych narzędziem są kryteria STOPP/START. STOPP związane jest z potencjalnie nieprawidłowym przepisywaniem leków u seniorów, zaś START z potencjalnie niewłaściwym postępowaniem polegającym na niestosowaniu leków potrzebnych i wskazanych. Najważniejsze wybrane kryteria STOPP/START zobrazowałam w tabeli.

Nadciśnienie

Hypertensja dotyka 60–70% osób w podeszłym wieku. Jednym z istotniejszych problemów lekowych jest pogorszenie kontroli ciśnienia tętniczego u pacjentów stosujących leki hipotensyjne równolegle z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ). Popularny ibuprofen lub kwas acetylosalicylowy w dawce 500 mg i więcej kolidują z lekami obniżającymi ciśnienie na dwa sposoby. Po pierwsze hamują syntezę prostanoidów, zwężając drobne naczynia krwionośne, a po drugie zwiększają ciśnienie, powodując retencję wody i sodu. Co więcej, długotrwałe jednoczesne stosowanie obu tych grup leków powoduje pewną kaskadę zapisywania. Stąd, gdy nagle senior samodzielnie odstawi lub zmniejszy dawkę NLPZ, może dojść do spadków ciśnienia, a w konsekwencji do niebezpiecznych zawrotów głowy i upadków. Farmaceuta powinien uczulić pacjenta geriatrycznego na wszechobecność NLPZ w obrocie, również poza aptecznym i – w przypadku bólu – zaproponować bezpieczniejszy w tym przypadku paracetamol. Same zresztą leki hipotensyjne, bez udziału NLPZ, mogą zwiększać ryzyko upadków, np. inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI) mogą powodować hipotonię już po pierwszej dawce, o czym również należy uprzedzić seniora. Ponadto w przypadku stosowania ACEI częstym działaniem niepożądanym jest suchy, uporczywy kaszel (występuje dwa razy częściej u kobiet niż u mężczyzn). Warto uczulić na to seniorów, pomóc w doborze preparatów łagodzących odruch kaszlu. Jeśli pacjent zgłasza farmaceucie w wywiadzie wymienione niepokojące objawy, należy poinformować lekarza, czasami wystarczy zmiana jednego leku. PIM-y z listy Beersa w tej grupie terapeutycznej to doksazosyna i terazosyna. Należy ich unikać jako leków hipotensyjnych (chyba że dodatkowym wskazaniem u seniora płci męskiej jest rozrost gruczołu krokowego), ponieważ wiąże się je z dużym ryzykiem hipotonii ortostatycznej i omdleń.

Dostęp możliwy dla zalogowanych użytkowników serwisu. Jeśli posiadasz aktywną prenumeratę przejdź do LOGOWANIA. Jeśli nie jesteś jeszcze naszym Czytelnikiem wybierz najkorzystniejszy WARIANT PRENUMERATY.

Zaloguj Zamów prenumeratę
Ulubione Drukuj

Zobacz również

Farmaceuta ekspertem dermatologicznym, czyli jak doradzić pacjentowi zakup kosmetyku

bika_78_48.jpg

Dolegliwości skórne dotknęły lub dotkną każdego z nas na jakimś etapie życia, to pewne. Nie musi to być poważna dermatoza, wystarczy problematyczny typ skóry i kłopot z dobraniem właściwej pielęgnacji. Pacjenci kierują swoje kroki do gabinetów dermatologicznych, drogerii, ale coraz częściej do aptek. To właśnie w aptekach poszukują szerokiego wyboru profesjonalnych kosmetyków, jak również merytorycznej porady. Jak zatem spełnić ich oczekiwania?

Czytaj więcej

Testy diagnostyczne z apteki

bika_78_43.jpg

Postępujący ostatnimi czasy rozwój technik medycznych zapoczątkował modę na wykonywanie domowych testów diagnostycznych. Przez test diagnostyczny rozumiemy obiektywną próbę wykonaną na materiale biologicznym, dającą natychmiastową odpowiedź na nurtujące nas zagadnienie medyczne. Dokonuje się go poprzez badanie krwi, moczu, kału, śliny lub wydzieliny pochwowej. Obecnie to łatwo dostępne i tanie źródło wiedzy medycznej pozwalające na eliminację lub mobilizację do wizyty w placówce medycznej w celu dalszej diagnostyki i leczenia.

Czytaj więcej

Choroby tarczycy a leki zakazane

bika_78_35.jpg

Nieprawidłowe wydzielanie hormonów tarczycy lub jej guzy rzutują na pracę wszystkich układów i narządów. Leczenie zaburzeń pracy tarczycy jest trudne, żmudne i wymaga dobrej współpracy pacjenta. Swoją rolę w procesie leczenia może odgrywać również farmaceuta dysponujący wiedzą o lekach, które mogą wpływać na pracę tarczycy oraz wchodzić w interakcje z innymi lekami stosowanymi w chorobach współistniejących.

Czytaj więcej

Numer bieżący

Przejdź do

Partnerzy

Reklama