Ograniczona aktywność ruchowa oraz zdeterminowane przez wiele schorzeń długotrwałe przebywanie w pozycji leżącej prowadzą do istotnych zaburzeń funkcjach fizjologicznych organizmu. Bardzo ważna jest w tej sytuacji odpowiednia profilaktyka zapobiegająca skutkom unieruchomienia, a w razie ich występowania – adekwatne leczenie. Kluczem do uniknięcia poważnych komplikacji jest udana współpraca wykwalifikowanego personelu medycznego oraz członków rodziny chorego.

Pozostawanie w pozycji horyzontalnej może być wymuszone przez uszkodzenie:

  •  układu nerwowego (uszkodzenie rdzenia kręgowego, choroby neurodegeneracyjne, guzy mózgu);
  • układu kostno-stawowego (złamania, powikłania osteoporozy, zmiany zwyrodnieniowe, dystrofia mięśniowa);
  •  układu krążenia (udar mózgu, zawał serca);
  •  układu oddechowego (zapalenie płuc i oskrzeli);
  •  ogólnoustrojowe (choroby nowotworowe, wyniszczenie).

Skutki unieruchomienia

Zwykle pełny obraz zmian widoczny jest po upływie pierwszego miesiąca od przyjęcia pozycji leżącej. Upośledzona aktywność ruchowa prowadzi do spadku masy mięśniowej, zmniejsza się zakres ruchomości stawów, następuje demineralizacja kośćca. Cierpi układ oddechowy, co objawia się zmniejszeniem częstości i objętości wdechów, a także zaleganiem wydzieliny w drzewie oskrzelowym. Utrudnione staje się trawienie – wydłuża się czas pasażu jelitowego, niedostatecznie wydzielają się soki trawienne. Pojawiają się wielokierunkowe i wieloetapowe zaburzenia układu krążenia, głównie spadek ciśnienia krwi i utrudniony odpływ żylny – tworzą się obrzęki w najniższych częściach ciała. Do zmian w układzie nerwowym można zaliczyć: pogorszenie wzroku i słuchu, zaburzenia czucia, obniżenie nastroju, lęk, bezsenność, agresję i depresję.

Osoby leżące borykają się również z powikłaniami dermatologicznymi. Dłuższe przebywanie w pozycji horyzontalnej prowadzi do zmniejszenia ilości naturalnego czynnika nawilżającego (NMF), co upośledza naturalną barierę ochronną skóry. Spada zawartość wody i tłuszczów (trójglicerydów i cholesterolu). Zaburzone mechanizmy ochronne nie są w stanie zapewnić właściwej kondycji skóry. Odwodnienie i odtłuszczenie powoduje uczucie ściągnięcia, swędzenia, a także pękanie skóry. Niekorzystne warunki (kontakt z kałem i moczem) sprzyjają nadkażeniom bakteryjnym. W przypadku pacjentów w starszym wieku nasiloną suchość skóry wywołuje spadek ilości ceramidów. Zmniejsza się wydzielanie łoju, zaburza się aktywność proteaz serynowych, co ostatecznie powoduje nieprawidłowe złuszczanie obumarłych korneocytów.

Najpoważniejszym powikłaniem dermatologicznym są odleżyny, czyli ubytki i zmiany martwicze, które powstają przy długotrwałym ucisku okolic bezpośrednio kontaktujących się z podłożem. Dotyczą najczęściej skóry w okolicy kości krzyżowej i ogonowej, guzów kulszowych, miednicy, pięt, kostek, potylicy, łokci, łopatek i kręgów oraz małżowin usznych. W zależności od stopnia zaawansowania stosuje się podział odleżyn według Torrance’a:

Stopień I – blednące pod wpływem ucisku palca zaczerwienienie (sprawne mikrokrążenie)

Stopień II – nieblednące zaczerwienienie (dodatkowo uszkodzenie naskórka i pęcherze)

Stopień III – owrzodzenie na całej głębokości skóry właściwej

Stopień IV – owrzodzenie na głębokości skóry właściwej i tkanki podskórnej

Stopień V – martwica docierająca do mięśni, stawów, ścięgien i kości.

W świetle wszystkich powyższych niekorzystnych zmian dermatologicznych bardzo istotna jest odpowiednia toaleta pacjenta leżącego. Ważne, by nie ograniczała się ona tylko do mycia, ale obejmowała również skuteczną pielęgnację. Stosowane preparaty recepturowe mają na celu: natłuszczenie, nawilżenie, regenerację i odżywienie skóry, a także ochronę przed powstawaniem odparzeń i odleżyn. W niektórych przypadkach stosuje się preparaty do oklepywania skóry oraz pędzlowania i płukania jamy ustnej.

Leki recepturowe dedykowane pacjentom leżącym

1. Preparaty natłuszczające

Są stosowane w celu odbudowania naturalnego płaszcza lipidowego chroniącego przed parowaniem wody z naskórka. Sporządza się je na podłożach tłustych (wazelina, parafina), często wzbogaconych o oleje roślinne i cholesterol. Składnikiem preparatów tej grupy może być również dimetikon – krzemoorganiczny związek, który działa osłaniająco na tkanki. Zwykle stosuje się go w stężeniu 2–5% (maksymalnie 10%) z dodatkiem emulgatorów, np. lanoliną.

Przykłady preparatów natłuszczających:

Rp.:

Dimethiconi 2,0–10,0

Vaselini albi

Lanolini

Aquae aa ad 100,0

M. f. ung.

 

Rp.:

Oleum cacao 10,0

Oleum ricini 10,0

Eucerini

3% Sol. acidi borici aa ad 100,0

M. f. ung.

2. Preparaty nawilżające

Pożądanymi składnikami dobrych preparatów nawilżających są zarówno substancje zdolne do wiązania wody w głębszych warstwach naskórka (np. glicerol), jak również takie, które działają na powierzchni naskórka. Często stosuje się mocznik (stężenie 2–10%) będący humektantem, czyli substancją nawilżającą o strukturze pozwalającej na wchłanianie i wiązanie wody z otoczenia. W pielęgnacji osób starszych, u których zaburzony jest proces złuszczania obumarłych korneocytów, stosuje się preparaty z kwasem mlekowym. Mają one na celu normalizację rogowacenia i pośrednio poprawiają nawilżenie skóry.

Przykłady preparatów nawilżających:

Rp.:

Urea 6,0

Acidi lactici 3,0

Aquae 20,0

Ung. cholesteroli ad 100,0

M. f. ung.

 

Rp.:

Dimethiconi 2,0

Glyceroli 3,0

Lekobaza Lux ad 100,0

M. f. ung.

3. Preparaty odżywcze i regenerujące

Pozostałe 54% artykułu dostępne jest dla zalogowanych użytkowników serwisu.

Jeśli posiadasz aktywną prenumeratę przejdź do LOGOWANIA. Jeśli nie jesteś jeszcze naszym Czytelnikiem wybierz najkorzystniejszy WARIANT PRENUMERATY.

Zaloguj Zamów prenumeratę Kup dostęp do artykułu
Ulubione Drukuj

Zobacz również

Postępowanie w sytuacji podejrzenia u siebie wirusowej choroby zakaźnej

Chorobę zakaźną wywołują biologiczne czynniki chorobotwórcze, tj. bakterie, wirusy, grzyby, pierwotniaki oraz substancje biologicznie czynne przez nie produkowane, czyli toksyny. Mają charakter zaraźliwy, tzn. mogą przenosić się z osoby chorej na zdrową.

Czytaj więcej

Badania profilaktyczne ‑ edukacja pacjentów w ramach opieki farmaceutycznej

BIKA_82_53.jpg

Temat badań profilaktycznych jest od zawsze żywo dyskutowany – czy to w aspekcie ekonomicznym, w zakresie budżetu i finansowania, czy też pod kątem dostępności metod lub też przewagi prewencji nad leczeniem. Ale równie istotna jest wiedza o tym, j akie badania należy wykonać z uwagi na wiek, płeć i obciążenia genetyczne oraz jak przekonać do ich zrobienia niezdecydowanych. Tu dużą rolę mogą odegrać farmaceuci.

Czytaj więcej

Leksykon badań. Diagnostyka endometriozy

BIKA_82_48.jpg

Endometrioza, choć odkryta ponad sto lat temu, wciąż pozostaje jedną z bardziej enigmatycznych chorób. Stanowi też swoisty paradoks, bo choć wiadomo, jak ją zdefiniować, to nadal nie sposób ustalić dokładnych przyczyn jej występowania. Co więcej, mimo znanych metod diagnostycznych, prawidłowe rozpoznanie stawiane bywa bardzo późno, a dotyka coraz więcej pacjentek. Dlaczego tak się dzieje?

Czytaj więcej

Przejdź do

Partnerzy

Reklama