Ograniczona aktywność ruchowa oraz zdeterminowane przez wiele schorzeń długotrwałe przebywanie w pozycji leżącej prowadzą do istotnych zaburzeń funkcjach fizjologicznych organizmu. Bardzo ważna jest w tej sytuacji odpowiednia profilaktyka zapobiegająca skutkom unieruchomienia, a w razie ich występowania – adekwatne leczenie. Kluczem do uniknięcia poważnych komplikacji jest udana współpraca wykwalifikowanego personelu medycznego oraz członków rodziny chorego.

Pozostawanie w pozycji horyzontalnej może być wymuszone przez uszkodzenie:

  •  układu nerwowego (uszkodzenie rdzenia kręgowego, choroby neurodegeneracyjne, guzy mózgu);
  • układu kostno-stawowego (złamania, powikłania osteoporozy, zmiany zwyrodnieniowe, dystrofia mięśniowa);
  •  układu krążenia (udar mózgu, zawał serca);
  •  układu oddechowego (zapalenie płuc i oskrzeli);
  •  ogólnoustrojowe (choroby nowotworowe, wyniszczenie).

Skutki unieruchomienia

Zwykle pełny obraz zmian widoczny jest po upływie pierwszego miesiąca od przyjęcia pozycji leżącej. Upośledzona aktywność ruchowa prowadzi do spadku masy mięśniowej, zmniejsza się zakres ruchomości stawów, następuje demineralizacja kośćca. Cierpi układ oddechowy, co objawia się zmniejszeniem częstości i objętości wdechów, a także zaleganiem wydzieliny w drzewie oskrzelowym. Utrudnione staje się trawienie – wydłuża się czas pasażu jelitowego, niedostatecznie wydzielają się soki trawienne. Pojawiają się wielokierunkowe i wieloetapowe zaburzenia układu krążenia, głównie spadek ciśnienia krwi i utrudniony odpływ żylny – tworzą się obrzęki w najniższych częściach ciała. Do zmian w układzie nerwowym można zaliczyć: pogorszenie wzroku i słuchu, zaburzenia czucia, obniżenie nastroju, lęk, bezsenność, agresję i depresję.

Osoby leżące borykają się również z powikłaniami dermatologicznymi. Dłuższe przebywanie w pozycji horyzontalnej prowadzi do zmniejszenia ilości naturalnego czynnika nawilżającego (NMF), co upośledza naturalną barierę ochronną skóry. Spada zawartość wody i tłuszczów (trójglicerydów i cholesterolu). Zaburzone mechanizmy ochronne nie są w stanie zapewnić właściwej kondycji skóry. Odwodnienie i odtłuszczenie powoduje uczucie ściągnięcia, swędzenia, a także pękanie skóry. Niekorzystne warunki (kontakt z kałem i moczem) sprzyjają nadkażeniom bakteryjnym. W przypadku pacjentów w starszym wieku nasiloną suchość skóry wywołuje spadek ilości ceramidów. Zmniejsza się wydzielanie łoju, zaburza się aktywność proteaz serynowych, co ostatecznie powoduje nieprawidłowe złuszczanie obumarłych korneocytów.

Najpoważniejszym powikłaniem dermatologicznym są odleżyny, czyli ubytki i zmiany martwicze, które powstają przy długotrwałym ucisku okolic bezpośrednio kontaktujących się z podłożem. Dotyczą najczęściej skóry w okolicy kości krzyżowej i ogonowej, guzów kulszowych, miednicy, pięt, kostek, potylicy, łokci, łopatek i kręgów oraz małżowin usznych. W zależności od stopnia zaawansowania stosuje się podział odleżyn według Torrance’a:

Stopień I – blednące pod wpływem ucisku palca zaczerwienienie (sprawne mikrokrążenie)

Stopień II – nieblednące zaczerwienienie (dodatkowo uszkodzenie naskórka i pęcherze)

Stopień III – owrzodzenie na całej głębokości skóry właściwej

Stopień IV – owrzodzenie na głębokości skóry właściwej i tkanki podskórnej

Stopień V – martwica docierająca do mięśni, stawów, ścięgien i kości.

W świetle wszystkich powyższych niekorzystnych zmian dermatologicznych bardzo istotna jest odpowiednia toaleta pacjenta leżącego. Ważne, by nie ograniczała się ona tylko do mycia, ale obejmowała również skuteczną pielęgnację. Stosowane preparaty recepturowe mają na celu: natłuszczenie, nawilżenie, regenerację i odżywienie skóry, a także ochronę przed powstawaniem odparzeń i odleżyn. W niektórych przypadkach stosuje się preparaty do oklepywania skóry oraz pędzlowania i płukania jamy ustnej.

Leki recepturowe dedykowane pacjentom leżącym

1. Preparaty natłuszczające

Są stosowane w celu odbudowania naturalnego płaszcza lipidowego chroniącego przed parowaniem wody z naskórka. Sporządza się je na podłożach tłustych (wazelina, parafina), często wzbogaconych o oleje roślinne i cholesterol. Składnikiem preparatów tej grupy może być również dimetikon – krzemoorganiczny związek, który działa osłaniająco na tkanki. Zwykle stosuje się go w stężeniu 2–5% (maksymalnie 10%) z dodatkiem emulgatorów, np. lanoliną.

Przykłady preparatów natłuszczających:

Rp.:

Dimethiconi 2,0–10,0

Vaselini albi

Lanolini

Aquae aa ad 100,0

M. f. ung.

 

Rp.:

Oleum cacao 10,0

Oleum ricini 10,0

Eucerini

3% Sol. acidi borici aa ad 100,0

M. f. ung.

2. Preparaty nawilżające

Pożądanymi składnikami dobrych preparatów nawilżających są zarówno substancje zdolne do wiązania wody w głębszych warstwach naskórka (np. glicerol), jak również takie, które działają na powierzchni naskórka. Często stosuje się mocznik (stężenie 2–10%) będący humektantem, czyli substancją nawilżającą o strukturze pozwalającej na wchłanianie i wiązanie wody z otoczenia. W pielęgnacji osób starszych, u których zaburzony jest proces złuszczania obumarłych korneocytów, stosuje się preparaty z kwasem mlekowym. Mają one na celu normalizację rogowacenia i pośrednio poprawiają nawilżenie skóry.

Przykłady preparatów nawilżających:

Rp.:

Urea 6,0

Acidi lactici 3,0

Aquae 20,0

Ung. cholesteroli ad 100,0

M. f. ung.

 

Rp.:

Dimethiconi 2,0

Glyceroli 3,0

Lekobaza Lux ad 100,0

M. f. ung.

3. Preparaty odżywcze i regenerujące

Dostęp możliwy dla zalogowanych użytkowników serwisu. Jeśli posiadasz aktywną prenumeratę przejdź do LOGOWANIA. Jeśli nie jesteś jeszcze naszym Czytelnikiem wybierz najkorzystniejszy WARIANT PRENUMERATY.

Zaloguj Zamów prenumeratę
Ulubione Drukuj

Zobacz również

Opieka farmaceutyczna nad dzieckiem do 3. roku życia

BIKA_80_55.jpg

Pacjent dziecięcy w kontekście opieki farmaceutycznej to jedno z częstszych i większych wyzwań w codziennej pracy za pierwszym stołem. Szczególnie dzieci do 3. roku życia stanowią newralgiczną podgrupę, ponieważ reakcje organizmu u tak małych pacjentów mogą znacząco odbiegać od tych, które łatwo przewidzieć u dorosłych. Wymaga to od farmaceuty nie tylko wiedzy, co wolno stosować, a czego nie, lecz także znajomości algorytmu postępowania w celu wyznaczenia takiej ścieżki terapii, która będzie zindywidualizowana, możliwie skuteczna i maksymalnie bezpieczna.

Czytaj więcej

Czy polskie apteki i pacjenci są gotowi na opiekę farmaceutyczną

BIKA_80_42.jpg

O opiece farmaceutycznej mówi się niemal od 20 lat, a mimo to polska apteka wciąż jest głównie placówką handlową, w której jakiekolwiek dodatkowe usługi, poza krótką poradą znad pierwszego stołu, są niedostępne.

Czytaj więcej

Opieka farmaceutyczna w terapii bólu u pacjenta onkologicznego

BIKA_79_55.jpg

Rosnąca w zatrważającym tempie zapadalność na rozmaite typy nowotworów stawia farmaceutę przed koniecznością pogłębienia wiedzy w zakresie tej gałęzi opieki farmaceutycznej. Farmakoterapia onkologiczna to pojęcie bardzo złożone, ale to właśnie terapia bólu jest przedmiotem szczególnej wagi, bowiem ból niemal zawsze towarzyszy pacjentowi w trakcie całej choroby lub któregoś z jej stadiów.

Czytaj więcej

Przejdź do

Partnerzy

Reklama