Hipowitaminoza - witareksja - awitaminoza

BIKA_70_41.jpg
Nie stanowią źródła energii ani składnika budulcowego komórek ludzkiego organizmu, jednak są niezbędne do przeżycia. Witaminy, bo o nich mowa, należą do zróżnicowanej grupy związków chemicznych, będących niebiałkowymi składnikami enzymów. Jako biokatalizatory są niezbędne do przeprowadzania wielu reakcji, które zapewniają utrzymanie homeostazy organizmu.

Termin „witamina” pochodzi od słów: vita (łac. życie) oraz amina – nazwa związku chemicznego. Można je nazwać aminami życia. Oczywiście aktualnie nie wszystkie witaminy są aminami, jednak pierwsza, która została odkryta – witamina B, ma w swojej cząsteczce grupę –NH2 i to od niej pochodzi nazwa. Ich rola w organizmie człowieka jest niepodważalna, a prawidłowe stężenie niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wielu szlaków metabolicznych. Ponadto witaminy biorą udział w przemianie zasobów energetycznych organizmu (tłuszczów, węglowodanów), syntezie hormonów, materiału genetycznego oraz w wielu procesach, które nie odbyłyby się bez obecności enzymów. Niektóre z nich są antyoksydantami. Związki te są niezbędne do zwalczania wolnych rodników, odpowiedzialnych za powstawanie procesów zapalnych w organizmie człowieka. Dlatego tak ważna w życiu codziennym jest zróżnicowana dieta, która dostarcza witamin bądź prowitamin. Te drugie są substratami dla reakcji, w których produktem stają się pełnowartościowe witaminy. Jako że zapotrzebowanie na większość z nich jest niewielkie, przypuszcza się, że wiele witamin nie zostało jeszcze odkrytych, chociaż są stale obecne w organizmie.

Stany niedoboru witamin

Można podzielić je na hipowitaminozę, witareksję oraz awitaminozę.

1. Hipowitaminoza

Stan charakteryzujący się pojawieniem objawów, które są skutkiem zbyt małej ilości jednej bądź kilku witamin w organizmie. Można ją podzielić na dwa rodzaje: pierwotną oraz wtórną. Pierwsza z nich występuje dużo częściej, a jej przyczyn należy upatrywać w niewystarczającym dostarczaniu odpowiedniej ilości witamin z pożywieniem. Jest wynikiem źle zbilansowanej diety lub nieprawidłowego sposobu przygotowywania posiłków, w wyniku którego ilość witamin w pokarmach drastycznie się zmniejsza. Chodzi tutaj m.in. o obróbkę cieplną, na skutek której zawartość składników odżywczych znacznie maleje. Natomiast do hipowitaminozy wtórnej dochodzi poprzez zaburzenia wchłaniania witamin z pokarmów mimo prawidłowo dobranej diety. Może to wynikać ze schorzeń układu pokarmowego, np. zespołu jelita krótkiego, zespołu jelita drażliwego, choroby Leśniowskiego-Crohna bądź z alergii pokarmowych lub celiakii.

Niewątpliwy wpływ na wchłanianie witamin z przewodu pokarmowego mają przyjmowane leki. Mowa tutaj np. o lekach przeciwbakteryjnych, które zmieniają skład flory bakteryjnej w jelitach, wpływając tym samym na przyswajanie składników odżywczych, w tym witamin. Duży wpływ na ten proces ma również przyjmowanie leków stosowanych na zaparcia, które przyspieszają wypróżnienie. Uniemożliwiają one pełne wchłanianie w jelitach składników odżywczych ze zjedzonego pokarmu. Stosowanie środków antykoncepcyjnych lub cytostatyków zaburza wchłanianie kobalaminy i kwasu foliowego.

Hipowitaminoza może pojawić się również u kobiet w ciąży. Zwiększenie zapotrzebowania na witaminy w tym okresie wiąże z zapewnieniem zarówno prawidłowego rozwoju dziecka, jak i właściwego funkcjonowania organizmu matki. Niestety nie zawsze jest to uwzględniane przez młode mamy. Na hipowitaminozę narażone są również dzieci w każdym wieku. Wraz z wiekiem i wzrostem masy ciała zwiększa się ich zapotrzebowanie na witaminy, o czym muszą pamiętać rodzice, przygotowując im posiłki i podając preparaty witaminowe. To samo dotyczy seniorów. Zaburzenia wchłaniania czy zmniejszona liczba posiłków negatywnie wpływają na ilość dostarczanych składników odżywczych. O zwiększonym zapotrzebowaniu na witaminy muszą również pamiętać osoby uprawiające sport, szczególnie te, które robią to w sposób bardzo aktywny. Zwiększona intensywność procesów metabolicznych w organizmie, a także podwyższona ilość wydalanych wraz z potem witamin wpływa na konieczność skorygowania diety w celu zwiększenia ich podaży.

Co więcej, przewlekłe stosowanie używek, w szczególności alkoholu, wpływa na zaburzenia wchłaniania substancji z przewodu pokarmowego, a to może stanowić przyczynę hipowitaminozy. Palenie papierosów również ma znaczący wpływ na wchłanianie substancji z przewodu pokarmowego. Składniki zawarte w papierosach, które dostają się do ludzkiego organizmu, mogą wypierać witaminy z połączeń z enzymami, prowadząc do zaburzeń charakterystycznych dla hipowitaminozy, mimo że podaż witamin do organizmu jest na prawidłowym poziomie.

2. Witareksja

Jest to wyodrębniony rodzaj hipowitaminozy. Jej przyczyn można się doszukiwać w szybkim, nowoczesnym trybie życia. Przewlekły stres, spożywanie posiłków o różnych porach dnia, w pośpiechu, często w postaci fast-foodów, prowadzi zarówno do otyłości, jak i niedoboru witamin. Wiele osób, żyjących tak na co dzień, w końcu decyduje się na dietę, która ma na celu zrzucenie zbędnych kilogramów, pojawiających się w wyniku takiego stylu życia. Strach przed ponownym przybraniem na wadze sprawia, że stosowane metody odchudzania są tak radykalne, że nie pozwalają na zaspokojenie potrzeb organizmu w zakresie podstawowych składników odżywczych, w tym witamin. Osoby te popadają w hipowitaminozę wynikającą z panicznego strachu przed stosowaniem w pełni zbilansowanego menu, która w ich mniemaniu może prowadzić do ponownego przytycia, a jedyne rozwiązanie swojego problemu widzą w stosowaniu drakońskich diet.

3. Awitaminoza

To choroba, której istotą jest długotrwały i znaczący niedobór lub nawet brak jednej lub większej liczby witamin. Schorzenie prowadzi do poważnych zaburzeń w organizmie, które skutkują charakterystycznymi dla braku poszczególnych witamin objawami. Mogą one być bardzo groźne, a nawet stanowić zagrożenie dla życia.

Objawy niedoboru witamin

Skoro witaminy w organizmie występują w małych ilościach, to w jaki sposób można zdiagnozować ich niedobór? Oczywiście jedną z możliwości jest badanie krwi, które wskaże ich stężenie w organizmie. Zanim jednak podejmiemy decyzję o wykonaniu specjalistycznej diagnostyki, organizm wysyła sygnały w postaci charakterystycznych objawów, na podstawie których można stwierdzić niedobór określonych witamin (tabela 1). Brak lub permanentny niedobór którejś z witamin prowadzi do awitaminozy, która jako stan chorobowy daje kliniczny obraz braku konkretnej substancji w organizmie człowieka.

Dostęp możliwy dla zalogowanych użytkowników serwisu. Jeśli posiadasz aktywną prenumeratę przejdź do LOGOWANIA. Jeśli nie jesteś jeszcze naszym Czytelnikiem wybierz najkorzystniejszy WARIANT PRENUMERATY.

Zaloguj Zamów prenumeratę
Drukuj

Zobacz również

Polecamy

Archiwum