Leksykon badań: cytologia

BIKA_72_45.jpg

Rak szyjki macicy to drugi spośród najczęściej występujących nowotworów złośliwych u kobiet. Statystyki pokazują, że w Polsce każdego dnia 10 kobiet dowiaduje się o tej chorobie, a 5 na nią umiera. Co roku odnotowuje się 500 tys. nowych przypadków zachorowań, dlatego tak ważna jest profilaktyka. Od 60 lat nie ma lepszego testu diagnostycznego, pomagającego we wczesnym wykrywaniu choroby, niż cytologia.

Badanie cytologiczne (tzw. rozmaz szyjkowy, popularnie zwany cytologią) to skuteczne, bezbolesne i bezpieczne badanie komórek pobranych z szyjki macicy. Pierwszy raz wykonano je w 1942 r. Pozwala wykryć stan przednowotworowy prowadzący do rozwoju raka szyjki macicy. Nowotwór ten nie ma podłoża genetycznego. Jest uzależniony między innymi od zakażenia przenoszonym przez mężczyzn wirusem HPV. Najbardziej onkogennym szczepem są typy 16 i 18. Cytologia wykrywa nie tylko zmiany na tle nowotworowym, ale także nadżerki i stany zapalne macicy i dróg rodnych.

Czynniki rozwoju raka szyjki macicy:

  • wczesne rozpoczęcie współżycia płciowego,
  • przewlekłe zakażenie onkogennymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego HPV,
  • wieloletnie stosowanie leków antykoncepcyjnych,
  • duża liczba partnerów seksualnych,
  • duża liczba porodów,
  • wieloletnie palenie papierosów,
  • niski status socjoekonomiczny,
  • otyłość,
  • stany obniżonej odporności,
  • dieta uboga w witaminy A i C, prowitaminy, karotenoidy,
  • choroby zapalne narządów płciowych, inne przenoszone drogą płciową.

Zalecenia do badania

Badanie cytologiczne powinno być rutynowo wykonywane u każdej kobiety po inicjacji seksualnej, początkowo raz do roku, a po okresie 4 lat powinno się je powtarzać co 3–4 lata. Wynika z tego, że choroba nowotworowa ma wieloletni rozwój. Wczesne wykrycie stanu przednowotworowego lub wczesnego nowotworu pozwala na pełne wyleczenie. Masowe badania przesiewowe dotyczą głównie kobiet w przedziale 25–65 lat. U kobiet o podniesionym ryzyku zachorowania (np. infekcja HIV, przeszczepy, dializy, immunospuresja, infekcje wirusowe HPV) powinno się je przeprowadzać częściej. W okresach pomiędzy cytologiami należy zwracać uwagę na wszystkie niepokojące objawy, np. nietypowe krwawienia, dolegliwości bólowe, upławy. W przypadku ich wystąpienia konieczna jest konsultacja z lekarzem i dalsza diagnostyka.

Redukcja zachorowań na raka szyjki macicy a częstotliwość badań

Redukcja zachorowania na raka szyjki macicy u kobiet w przedziale wiekowym 35–64 lata (program profilaktyki cytologicznej):

  • badanie co 10 lat – o 64,1%,
  • badanie co 5 lat – o 83,6 %,
  • badanie co 3 lata – o 90,8%,
  • badanie co rok – o 93,5%.

Źródło: <http://www.uczkin.pl/storage/files/seminaria/CYTODIAGNOSTYKA-VI-DLA-STUDENT%C3 %93W.pdf>.

Przebieg badania

Badanie rozpoczyna się od wprowadzenia do pochwy specjalnego wziernika, przez który widać szyjkę macicy (można na tym etapie ocenić jej stan kliniczny). Kolejnym krokiem jest pobranie za pomocą specjalnego narzędzia materiału komórkowego z powierzchni narządu. Wymaz nanosi się go szkiełko podstawowe, utrwala, zabarwia (zanurzenie w alkoholu 96% lub spryskanie aerozolem typu cytofix) i poddaje ocenie mikroskopowej. W ten sposób można ocenić stan nabłonka wyściełającego szyjkę macicy i jej kanał, co daje podstawę do dalszej diagnostyki. Cytologia jest zatem badaniem diagnostycznym i przesiewowym. Mimo prostoty wykonania, łatwo popełnić błąd zaburzający wynik. Prawidłowo pobrany materiał musi zawierać komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego z części pochwowej, walcowatego z kanału szyjki macicy i komórki metaplastyczne. Niekiedy brakuje jakiegoś rodzaju komórek (np. w okresie menopauzy, ciąży, po zabiegach) i obraz jest interpretowany nieprawidłowo, dlatego istotną rolę odgrywa wywiad z pacjentką. Za niezbędne dane uważa się wiek pacjentki, datę ostatniej miesiączki, przyjmowane leki, zwłaszcza hormonalne, datę ostatniego badania cytologicznego.

Elementem kontroli jakości pobranego materiału jest ocena mikroskopowa i stosowanie się do protokołu oceny systemu TBS (m.in. ocena przydatności materiału komórkowego, określenie sposobu i narzędzi do pobrania wymazu – wziernik ginekologiczny i szczoteczka cytologiczna). Osobami odpowiednio przeszkolonymi do przeprowadzenia badania są pielęgniarki i położne. Zdarza się, że wykonuje je lekarz ginekolog.

Przygotowanie do badania

Optymalnym czasem na przeprowadzenie badania jest okres pomiędzy 10. a 20. dniem cyklu, gdyż wówczas uzyskuje się największą czystość rozmazu. Najlepiej wybrać czas co najmniej 2 dni od końca ostatniej miesiączki i nie później niż 2 dni przed rozpoczęciem kolejnej. Jeśli były stosowanie gałki dopochwowe, należy odczekać co najmniej 4 dni, a minimum dzień od badania ginekologicznego lub po USG dopochwowym. W dniu pobierania materiału nie powinno się wykonywać żadnych irygacji. Nieprawidłowy wynik cytologiczny nie zawsze oznacza chorobę. Najczęściej świadczy o stanie zapalnym lub o obecności drożdżaków.

Dostęp możliwy dla zalogowanych użytkowników serwisu. Jeśli posiadasz aktywną prenumeratę przejdź do LOGOWANIA. Jeśli nie jesteś jeszcze naszym Czytelnikiem wybierz najkorzystniejszy WARIANT PRENUMERATY.

Zaloguj Zamów prenumeratę
Drukuj

Zobacz również

Polecamy

Archiwum