Życie w ciągłym napięciu

Pojęcie „stres” robi w ostatnim czasie zawrotną karierę. Jest powszechnie używane, lecz jednocześnie niejednoznaczne. Odnosi się zarówno do sytuacji codziennych, jak i do wydarzeń traumatycznych, niezwykłych. W jaki sposób radzić sobie ze stresem i jego skutkami?

Z definicji stres to sekwencja zdarzeń zaczynających się bodźcem („stresor”), który uruchamia reakcję ośrodkowego układu nerwowego („percepcja stresu”), indukującą lawinę procesów fizjologicznych („reakcja stresowa”). Pojęcie to wywodzi się z prac fizjologa Waltera Cannona i endokrynologa Hansa Selyego. Badali oni przede wszystkim stres biologiczny, czyli wszelkie objawy nieprzystosowania lub braku adaptacji wobec bodźców, wymuszające reakcje „walki lub ucieczki” w celu przywrócenia równowagi organizmu.

Czynniki stresowe (będące przyczyną stresu) można podzielić na:

  • fizjologiczne, np. uszkodzenia ciała, operacje, utrata krwi, zmęczenie, wysiłek fizyczny, niedojadanie, wysoka gorączka, zaburzenia metaboliczne;
  • psychologiczne, np. poczucie zagrożenia, współzawodnictwo, konflikt, lęk, niepokój, niepewność, obawa, niska samoocena, poczucie winy, gniew, frustracja;
  • środowiskowe, np. niska lub wysoka temperatura, hałas, promieniowanie, toksyny.

PTSD

PTSD wprowadzono jako jednostkę chorobową w efekcie licznych badań i obserwacji klinicznych. Jest ona specyficznym zbiorem zaburzeń somatycznych i psychicznych, wielu patologii zachowania. Obserwuje się je u weteranów wojennych, ofiar holokaustu, przemocy fizycznej czy kataklizmów naturalnych. PTSD nie rozwija się jako bezpośrednie następstwo traumy, lecz powstaje wskutek silnej reakcji pourazowej uruchomianej po zdarzeniu. Natężenie PTSD zależy od stopnia radzenia sobie z reakcją na traumę, wsparcia społecznego, osobowości, okolicznych zdarzeń życiowych i cech biologicznych.

Stresory mogą mieć różną siłę działania. Do najsłabszych zalicza się sytuacje codzienne, np. nieporozumienia w pracy, w domu, wynikające z otaczającego nas środowiska. Na ogół nie są one groźne, ale ich częstość i powtarzalność mogą powodować bóle głowy i kręgosłupa oraz zmiany kardiologiczne.

Do średnich stresorów należą różne wydarzenia życiowe – od śmierci członka rodziny, współmałżonka, do wykroczeń wobec prawa. Skutki takich wydarzeń możemy odczuwać do dwóch lat od wystąpienia bodźca.

Do najsilniejszych należą wydarzenia o charakterze traumatycznym, tj. wojny, klęski żywiołowe, ataki terrorystyczne, przemoc fizyczna, gwałty. Mogą one prowadzić do zaburzeń po stresie urazowym (PTSD).

Skutki stresu

W reakcję na stres zaangażowane są dwa układy: nerwowy (wydzielanie katecholamin: noradrenaliny i adrenaliny) i endokrynologiczny (oś hormonalna podwzgórze – przysadka – kora nadnerczy, wydzielanie glukokortykoidów). Po odebraniu bodźca przez organizm uruchamiane są procesy „alarmowe”, mające przygotować go do walki z niebezpieczeństwem. Pobudzeniu ulega układ sympatyczny, dochodzi do wyrzutu adrenaliny do krwi, co powoduje wzrost akcji serca, zahamowanie ruchów jelit, wzrost wydzielania cukru do krwi, zwiększenie krzepliwości krwi oraz napięcie mięśni szkieletowych. Te i inne objawy mają ułatwić organizmowi przystosowanie się do nowej sytuacji.

Reakcja organizmu na stres została opisana jako zbiór zachowań zwanych „ogólnym zespołem adaptacyjnym”. Przebiega on w trzech stadiach:

1) „reakcja alarmowa” – obejmuje fazę szoku i przeciwdziałania szokowi, aktywuje się układ współczulny, rośnie czynność nadnerczy – to „stan pogotowia”;

2) „odporność” – ma ona na celu umożliwienie przystosowania się do działania stresora; nastawiamy się na zwalczanie zagrożenia kosztem innych funkcji psychologicznych i fizjologicznych;

3) „wyczerpanie” – jeśli zagrożenie nie ustępuje lub się powtarza, dochodzi do wyczerpania zasobów energetycznych organizmu – staje się on podatny na zaburzenia i choroby, zwłaszcza adaptacyjne i cywilizacyjne; rozregulowane pozostają funkcje życiowe, spadają możliwości obronne organizmu.

Dostęp możliwy dla zalogowanych użytkowników serwisu. Jeśli posiadasz aktywną prenumeratę przejdź do LOGOWANIA. Jeśli nie jesteś jeszcze naszym Czytelnikiem wybierz najkorzystniejszy WARIANT PRENUMERATY.

Zaloguj Zamów prenumeratę
Drukuj

Zobacz również

Polecamy

Archiwum