Zawód farmaceuty jest zawodem zaufania publicznego, a szczególna piecza nad jego wykonywaniem wynika nie tylko z ustaw, ale z samej Konstytucji (art. 17 ust. 1). Nie każdy może pełnić istotną społecznie funkcję farmaceuty, dlatego prawo wykonywania zawodu nie jest dane raz na zawsze. W jakich sytuacjach można je utracić?

Prawo wykonywania zawodu farmaceuty przyznaje okręgowa rada aptekarska, która weryfikuje, czy wnioskodawca spełnia wszystkie wymogi, a w szczególności: czy uzyskał odpowiednie kwalifikacje, czy jego stan zdrowia pozwala na wykonywanie zawodu farmaceuty (co musi być potwierdzone orzeczeniem lekarskim), czy ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z pełni praw publicznych. Okręgowa rada aptekarska ocenia także, czy przyszły farmaceuta spełnia właściwe standardy etyczne, tzn. czy wykazuje nienaganną postawę i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu farmaceuty – w szczególności, czy nie był prawomocnie skazany za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu.

Inaczej mówiąc, prawo wykonywania zawodu farmaceuty nie powstaje automatycznie, z mocy prawa. Nie wystarcza samo ukończenie studiów farmaceutycznych – konieczna jest uchwała samorządu zawodowego, podjęta po szczegółowej weryfikacji kandydata. Jeśli uchwała taka nie została podjęta, farmaceuta nie ma prawa wykonywania zawodu.

Weryfikacja farmaceuty pod kątem spełniania wymogów prawnych i standardów etycznych nie kończy się jednak wraz z uzyskaniem tytułu zawodowego. Musi on spełniać wszystkie wymagane przesłanki przez cały czas wykonywania zawodu. Kiedy zatem prawo wykonywania zawodu można utracić?

Farmaceuta musi być samodzielny prawnie

Kwestię ubezwłasnowolnienia reguluje Kodeks cywilny. Wpływa ono na zdolność do czynności prawnych, czyli na to, czy i w jakim zakresie dana osoba może np. we własnym imieniu zawierać umowy. Ubezwłasnowolnienie może być całkowite lub częściowe.

Ubezwłasnowolnienie całkowite może nastąpić, jeśli dana osoba wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych (w szczególności wywołanych uzależnieniem od alkoholu lub narkotyków) nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. Ubezwłasnowolnienia częściowego dokonuje się z takich samych przyczyn, gdy nie ma podstaw do tak drastycznego środka, jakim jest ubezwłasnowolnienie całkowite, ale danej osobie potrzebna jest pomoc w prowadzeniu jej spraw.

WAŻNE!

Zgodnie z przepisami farmaceuta traci prawo wykonywania zawodu w trzech sytuacjach:

  • w przypadku ubezwłasnowolnienia,
  • utraty praw publicznych,
  • pozbawienia go tego prawa.

Z perspektywy utraty prawa wykonywania zawodu nie ma znaczenia, z którym rodzajem ubezwłasnowolnienia mamy do czynienia. Każde z nich będzie powodowało utratę prawa wykonywania zawodu, farmaceuta musi bowiem mieć pełną zdolność do czynności prawnych.

Trzeba podkreślić, że o ubezwłasnowolnieniu orzeka sąd okręgowy w drodze postanowienia. Kompetencję taką ma wyłącznie sąd powszechny – o ubezwłasnowolnieniu w żadnym wypadku nie może orzec sąd samorządowy, np. okręgowy sąd aptekarski. Warto również zaznaczyć, że samo zdiagnozowanie u farmaceuty choroby psychicznej czy innych zaburzeń (np. wywołanych uzależnieniem od alkoholu) jeszcze nie stanowi samoistnej podstawy do utraty prawa wykonywania zawodu – konieczne jest wydanie przez sąd odpowiedniego postanowienia.

Na marginesie warto wskazać, że sąd aptekarski musi niekiedy rozpatrywać sprawy, w których pojawia się wątek zaburzeń psychicznych lub uzależnienia od alkoholu oraz jego wpływu na wykonywanie zawodu. Tak było np. w jednej ze spraw rozstrzyganych przez Okręgowy Sąd Aptekarski w Katowicach1. Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny „unieruchomił” całą aptekę, ponieważ obecna w niej magister farmacji, zastępująca kierownika apteki, znajdowała się w pracy pod wpływem alkoholu. WIF wezwał do apteki funkcjonariuszy policji, którzy przeprowadzili badanie alkomatem. Badanie wykazało ok. 1 promila w wydychanym powietrzu. WIF poinformował o zaistniałej sytuacji Śląską Izbę Aptekarską i tak sprawa trafiła na wokandę sądu dyscyplinarnego. W toku postępowania farmaceutka tłumaczyła, że spożycie alkoholu w godzinach pracy wynikało z jej osobistych problemów, w szczególności sporych kłopotów finansowych. Okręgowy Sąd Aptekarski w Katowicach orzekł karę najłagodniejszą (upomnienie), biorąc pod uwagę incydentalny charakter zdarzenia, wyrażenie skruchy oraz brak negatywnych następstw. Ze względu na te okoliczności sędziowie nawet nie rozważali zasadności orzeczenia kary pozbawienia wykonywania zawodu. Farmaceutka nie była również ubezwłasnowolniona – w takim przypadku utraciłaby prawo wykonywania zawodu już wcześniej i postępowanie przed sądem dyscyplinarnym prawdopodobnie nie miałoby miejsca.

Farmaceuta a udział w życiu publicznym

Farmaceuta traci prawo wykonywania zawodu nie tylko w przypadku ubezwłasnowolnienia, ale m.in. w sytuacji utraty praw publicznych. Pozbawienie praw publicznych to jeden ze środków orzekanych w postępowaniu karnym. Sąd może je orzec jedynie w razie skazania na karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż trzy lata, za przestępstwo popełnione w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie. Pozbawienie praw publicznych sąd karny orzeka w latach (minimalnie na rok, maksymalnie na 10 lat). Okres, na który orzeczono pozbawienie praw publicznych za dane przestępstwo, nie biegnie w czasie odbywania za to przestępstwo kary pozbawienia wolności. Warto podkreślić, że orzeczenie tego środka karnego w praktyce jest rzadkością ze względu na szczególnie dotkliwe konsekwencje (m.in. utrata czynnego i biernego prawa wyborczego).

Farmaceuta powinien przestrzegać prawa

Inną przyczyną utraty prawa wykonywania zawodu jest jego pozbawienie. Ma to miejsce w przypadku wydania odpowiedniego orzeczenia przez sąd dyscyplinarny albo karny.

W razie popełnienia przestępstwa (a więc przede wszystkim złamania przepisów Kodeksu karnego) sąd karny może orzec o „zakazie zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej”. Orzeczenie takie może wydać tylko wtedy, gdy sprawca przy popełnieniu przestępstwa nadużył stanowiska lub wykonywanego zawodu albo okazał, że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem.

Dla przykładu: Sąd Okręgowy w Łodzi w wyroku z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt: V Ka 1415/13, uznał za zasadne orzeczenie zakazu wykonywania zawodu farmaceuty w stosunku do kierownika apteki, który w celu wyłudzenia refundacji wprowadzał do systemu aptecznego recepty zawierające poświadczenie nieprawdy w zakresie ilości bądź rodzaju leków. Kierownik apteki zlecał takie działania również swoim pracownikom – ważnym świadkiem w tej sprawie był m.in. technik farmacji zatrudniony w aptece. Sąd Okręgowy w Łodzi stwierdził, że zakaz wykonywania zawodu farmaceuty był uzasadniony, ponieważ oskarżona „dopuściła się przestępstwa oszustwa, nadużywając swoich uprawnień jako farmaceuty, mimo iż dotychczas cieszyła się poważaniem lokalnej społeczności. Tym samym dowiodła, że nie ma należytych kwalifikacji zawodowych i moralnych do wykonywania tego zawodu, a jej postawa rodzi uzasadnioną obawę, że w przyszłości będzie wykonywała swój zawód w sposób niewłaściwy. Oczywiste jest, że środek karny w tej postaci stanowi dla oskarżonej znaczną dolegliwość, jest to jednak naturalna konsekwencja jego zastosowania”. Z perspektywy ustawy o izbach aptekarskich orzeczenie takiego środka karnego będzie podstawą do utraty prawa wykonywania zawodu.

Sąd karny może orzec także zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej (np. prowadzenia aptek) w razie skazania za przestępstwo popełnione w związku z prowadzeniem takiej działalności, jeżeli jej dalsze prowadzenie zagraża istotnym dobrom chronionym prawnie (np. zdrowiu i życiu pacjentów). Zakaz prowadzenia działalności czy wykonywania zawodu można orzec aż na 15 lat.

Farmaceuta powinien działać etycznie

Pozbawienie prawa wykonywania zawodu może wynikać nie tylko z orzeczenia sądu karnego, ale również z rozstrzygnięcia sądu dyscyplinarnego. Sąd aptekarski orzeka o pozbawieniu prawa wykonywania zawodu przede wszystkim w przypadku złamania zasad etycznych, zawartych w Kodeksie Etyki Aptekarza. Jest to jedna z czterech kar, którą można wymierzyć w postępowaniu dyscyplinarnym. Pozostałe to upomnienie, nagana oraz zawieszenie prawa wykonywania zawodu na okres od trzech miesięcy do trzech lat. Pozbawienie prawa wykonywania zawodu jest więc karą najbardziej surową. Przy rozstrzyganiu sąd aptekarski powinien brać pod uwagę stopień winy, naruszenie zasad etyki i deontologii zawodowej, naruszenie przepisów o wykonywaniu zawodu farmaceuty, skutki czynu oraz zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia zawodowego i po jego popełnieniu.

Odpowiedzialność zawodowa farmaceutów

Członkowie samorządu aptekarskiego podlegają odpowiedzialności zawodowej przed sądami aptekarskimi za postępowanie sprzeczne z zasadami etyki i deontologii zawodowej oraz przepisami prawnymi dotyczącymi wykonywania zawodu farmaceuty. Do kar orzekanych przez sądy aptekarskie należą:

  • upomnienie,
  • nagana,
  • zawieszenie prawa wykonywania zawodu na okres od trzech miesięcy do trzech lat,
  • pozbawienia prawa wykonywania zawodu.

Z lektury sprawozdań sądów dyscyplinarnych wynika, że sądy aptekarskie raczej nie sięgają do kary pozbawienia prawa wykonywania zawodu. Okręgowy Sąd Aptekarski w Krakowie w 2015 r. zajmował się kilkunastoma sprawami, z czego w ośmiu z nich orzekł karę upomnienia (najłagodniejszą)2. Kary nagany, zawieszenia lub pozbawienia prawa wykonywania zawodu nie orzeczono ani razu w tym okresie. Z kolei Okręgowy Sąd Aptekarski w Katowicach w okresie od 2008 do 2009 r. prowadził postępowania w 41 sprawach, z czego aż w 23 orzeczono karę upomnienia3. W jednej sprawie orzeczono karę nagany, a w jednej karę zawieszenia prawa wykonywania zawodu aptekarza na okres trzech miesięcy. Podobnie w latach 2009-2010 najsurowszą karą orzeczoną przez Okręgowy Sąd Aptekarski w Katowicach było zawieszenie prawa wykonywania zawodu na okres sześciu miesięcy (Naczelny Sąd Aptekarski podtrzymał to orzeczenie)4. Tendencja ta utrzymywała się także w latach 2011-20125. Naczelny Sąd Aptekarski do tej pory nie rozpatrywał sprawy, w której na którymkolwiek etapie orzeczono najsurowszą karę. Niezależnie od powyższego kara pozbawienia prawa wykonywania zawodu jest zawsze w dyspozycji sądów dyscyplinarnych i niewykluczone, że w skrajnym przypadku będzie stosowana.

Footnotes / Bibliography / Legal basis
  • Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483)
  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r., poz. 459)
  • Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2017 r., poz. 665 z późn. zm.)
  • Ustawa z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (Dz. U. z 2016 r., poz. 1496)
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 31 marca 2003 r. w sprawie postępowania w sprawach odpowiedzialności zawodowej farmaceutów (Dz. U. z 2003 r. Nr 65, poz. 612)
  • Uchwała nr VI/25/2012 VI Krajowego Zjazdu Aptekarzy z dnia 22 stycznia 2012 r. w sprawie przyjęcia Kodeksu Etyki Aptekarza Rzeczypospolitej Polskiej
  1. Apothecarius, nr 30, rok XVIII (ŚFF26), s. 42.
  2. Farmacja Krakowska, nr 2, rok XVIII, s. 32.
  3. Apothecarius, nr 27, rok XVII, s. 13.
  4. Apothecarius, nr 33, rok XIX, s. 68.
  5. Apothecarius, nr 38, rok XXI, s. 15.

Also check

Prawo w pigułce: Stosowanie starych druków recept

BIKA_73_23.jpg

Stosowanie starych druków recept

Read more

Monitorowanie temperatury w aptece

bika_76_50.jpg

Zachowanie odpowiedniej temperatury w każdym ogniwie łańcucha dystrybucji gwarantuje skuteczność leku oraz zapewnia pacjentom wysoki poziom bezpieczeństwa. Produkty lecznicze muszą być zatem przechowywane w aptece w sposób gwarantujący zachowanie ustalonych dla nich wymagań. W sytuacji nieprzestrzegania zasad dotyczących przechowywania leków okoliczność ta może bowiem powodować ryzyko wystąpienia zagrożenia życia i zdrowia pacjentów. W tekście omówię regulacje prawne dotyczące monitorowania temperatury w aptece.

Read more

Prawo w pigułce: Kolejna nowelizacja Prawa farmaceutycznego

BIKA_73_23.jpg

Kolejna nowelizacja Prawa farmaceutycznego

Read more

Current issue

Go to

Partners

Advertisement